λευτεριά στο χύμα τσίπουρο - ο φασισμός του ΟΟΣΑ δεν θα περάσει!
Το nomikithess.gr είναι ένα σάιτ από τους και για τους φοιτητές της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ. Στο nomikithess μπορεί να δημοσιεύσει ο καθένας ο,τιδήποτε θέλει (ανακοίνωση, άρθρο κλπ) πατώντας απλώς δεξιά στην επιλογή "άποψη" ή στέλνοντας στο μέσω facebook ή μέιλ.

Τετάρτη, 25 Σεπτεμβρίου 2013

Συρία: Συζήτηση με τον επίκουρο καθηγητή Διεθνούς Δικαίους της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ Μιλτ. Σαρηγιαννίδη

 μέρος 1ο


1) Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αποφάσισαν να απαντήσουν με στρατιωτικά μέσα κατά της Συρίας, ως αντίδραση στην χρήση χημικών όπλων κατά αμάχων, η οποία καταλογίζεται από την CIA στο καθεστώς Άσαντ. Σε επίπεδο διεθνούς δικαίου, πώς χαρακτηρίζεται αυτή η κινητοποίηση: πρόκειται για ανθρωπιστική επέμβαση, ευθύνη προστασίας; Υπάρχει νομική βάση στο εγχείρημα;

Η απειλή ανάληψης μονομερούς στρατιωτικής δράσης κατά της Συρίας από τις ΗΠΑ κείται εκτός πλαισίου της διεθνούς νομιμότητας. Ήδη στο πρώτο έτος των σπουδών τους, οι φοιτητές/τριες των τριών Νομικών Σχολών της χώρας μας διδάσκονται τους βασικούς κανόνες της διεθνούς έννομης τάξης. Ανάμεσα σε αυτούς τους στοιχειώδεις και θεμελιώδεις κανόνες είναι και η γενική απαγόρευση της χρήσης βίας, όπως αποτυπώνεται στο άρθρο 2 παρ. 4 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Ωστόσο, υπάρχουν δύο περιπτώσεις που επιτρέπεται η χρήση βίας.  Στην πρώτη, το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει τη δυνατότητα να εξουσιοδοτήσει τη χρήση βίας σε περίπτωση που θεωρήσει ότι μια κρίση απειλεί τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια σύμφωνα με το Κεφάλαιο 7 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Στη δεύτερη, ένα κράτος διαθέτει το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει βία προκειμένου να αμυνθεί απέναντι σε ένοπλη επίθεση. Αμφότερες οι περιπτώσεις υποβάλλονται σε αυστηρές προϋποθέσεις για την ενεργοποίησή τους, ακριβώς επειδή συνιστούν εξαιρέσεις σε έναν κανόνα που αρμολογεί τα θεμέλια της διεθνούς έννομης τάξης. Συνεπώς, η ανάληψη στρατιωτικής δράσης δεν αποτελεί προνόμιο, αλλά ένα εξαιρετικό μέτρο που ρυθμίζεται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

 Όπως γίνεται κατανοητό, πουθενά στις πηγές του διεθνούς δικαίου δεν γίνεται λόγος για κάποιο δικαίωμα ανθρωπιστικής επέμβασης ή για ευθύνη προστασίας. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις έχουμε να κάνουμε με ηθικοπολιτικές κατασκευές στις οποίες είτε προστέθηκε ένα επίχρισμα νομιμότητας είτε αποτέλεσαν αφορμή για να ξεκινήσει μια συζήτηση για νομιμοποίηση της χρήσης βίας πέρα από το πλαίσιο του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Η ανθρωπιστική επέμβαση αποτελεί την ψυχροπολεμική απόληξη της θεωρίας του δίκαιου πολέμου, ενώ οι απαρχές της εντοπίζονται σε θεολογικά κείμενα πολλούς αιώνες πριν. Η ευθύνη προστασίας συνιστά μια πιο εκλεπτυσμένη μορφή δικαιολόγησης της χρήσης βίας που αναπτύχθηκε μετά την νατοϊκή στρατιωτική επέμβαση στο Κοσσυφοπέδιο. Πιο συγκεκριμένα, όταν ένα κράτος δεν μπορεί να προστατέψει τους πολίτες του από τα εγκλήματα της γενοκτονίας και της εθνοκάθαρσης, και από εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, τότε ως έσχατη λύση προτείνεται η ανάληψη στρατιωτικής δράσης από τη διεθνή κοινότητα. Η αλήθεια είναι πως το περιεχόμενο και των δύο κατασκευών καλύπτεται από τις αρμοδιότητες και τις εξουσίες του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Είναι το μόνο που μπορεί να αποφασίσει, για παράδειγμα, ότι μια ανθρωπιστική κρίση ή καταστροφή αποτελεί απειλή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια και να αναλάβει την ευθύνη για τον τερματισμό της με βίαιο τρόπο, εξουσιοδοτώντας τα κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών με τη χρήση βίας. Αντίθετα, στην περίπτωση της ανθρωπιστικής επέμβασης, οποιοδήποτε κράτος μπορεί να αποφασίσει μονομερώς ότι η χρήση βίας εναντίον άλλου κράτους είναι δικαιολογημένη με πρόσχημα την προστασία πληθυσμών. Ή αντίστοιχα, μπορεί να κρίνει ότι έχει ευθύνη να προστατέψει άμαχους πληθυσμούς χρησιμοποιώντας ένοπλη βία, προκειμένου να αποφευχθεί μια ανθρωπιστική καταστροφή. Όμως τέτοιες μονομερείς ενέργειες, εκτός από το γεγονός ότι αψηφούν τη διεθνή νομιμότητα και στρεβλώνουν το σύστημα συλλογικής ασφάλειας των Ηνωμένων Εθνών, στερούνται ακόμη και νομιμοποίησης. Εκτός κι αν ως νομιμοποίηση καταλαβαίνουμε το σύμφυρμα ηθικών αξιών και πολιτικών συμφερόντων που μονομερώς προβάλλεται κάθε φορά για να υποκαταστήσει τη διεθνή νομιμότητα και τις αρχές πάνω στις οποίες όλα τα κράτη έχουν συμφωνήσει, προσχωρώντας στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Σε αυτή την περίπτωση, θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε τόσο την ανθρωπιστική επέμβαση όσο και την ευθύνη προστασίας ως τη συνέχιση της παραδοσιακής διπλωματίας των κανονιοφόρων με άλλα μέσα. Ο ευγενής σκοπός δεν συνεπάγεται απαραίτητα και αντίστοιχα ευγενή ελατήρια ή έστω ανιδιοτελή κίνητρα· άλλωστε ο δρόμος για την κόλαση είναι συνήθως στρωμένος με τις καλύτερες των προθέσεων. Από την άλλη πλευρά, είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι η επίκληση της νομιμότητας και η απόρριψη των πολιτικών επιλογών της ανθρωπιστικής επέμβασης και της ευθύνης προστασίας δεν πρέπει να λειτουργήσουν ως ευκαιρία για τη διάπραξη εγκλημάτων. Η χρήση χημικών όπλων στη Συρία κατά αμάχων συνιστά εγκληματική συμπεριφορά στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, και δεν είναι δυνατόν να γίνει ανεκτή και να μείνει ατιμώρητη, καθώς δεν υφίσταται θεσμικό ή νομικό κενό, εφόσον το Συμβούλιο Ασφαλείας και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο διαθέτουν τη νομιμοποίηση και τις εξουσίες για να επιληφθούν.


2) Τελικά το καθεστώς Άσαντ χρησιμοποίησε χημικά κατά αμάχων; Τον περασμένο Μάιο επιθεωρητές του ΟΗΕ είχαν επιβεβαιώσει χρήση αερίου σαρίν από τους αντικαθεστωτικούς, ενώ πριν από λίγες μέρες δήλωσαν ότι «δεν μπορούν να προσδιορίσουν ποιοι επιτέθηκαν με χημικά, αλλά μόνο ότι χρησιμοποιήθηκαν». Από την άλλη, οι αντικαθεστωτικοί υποστηρίζουν πως αγνοούν και πού βρίσκονται τα χημικά και πώς να τα χρησιμοποιούν. Ποια είναι η εκτίμησή σας;

Οποιαδήποτε εκτίμηση μπορεί να γίνει μόνο στη βάση υποθέσεων, και γι’ αυτό κάθε συμπέρασμα που θα μπορούσε να συναχθεί, θα ήταν ουσιαστικά έωλο. Η επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών πέρα από τη διαπίστωση ότι χρησιμοποιήθηκαν χημικά, δεν προχώρησε σε καταλογισμό. Το περιστατικό της 21ης Αυγούστου άνοιξε τον ασκό του Αιόλου για τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία αναφορικά με τη δυνατότητα ανάληψης στρατιωτικής δράσης κατά του καθεστώτος Άσαντ, όμως δεν υπάρχουν αποδείξεις, ώστε να ενοχοποιηθεί είτε το καθεστώς Άσαντ είτε οι αντικυβερνητικοί.

Σίγουρα υπάρχουν αποθηκευμένα χημικά όπλα εδώ και δεκαετίες στη Συρία. Τα χημικά αποτελούν για τη Συρία ένα ισχυρό αποτρεπτικό όπλο απέναντι στις πυρηνικές δυνατότητες του Ισραήλ. Αναμφισβήτητα, η κατοχή χημικών και πυρηνικών όπλων από τη Συρία και το Ισραήλ αντίστοιχα, συνιστούν παραβιάσεις των σχετικών συμβατικών απαγορεύσεων. Είναι μια δυσάρεστη πραγματικότητα που διαιωνίζεται με ratio την προστασία της κρατικής κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας και της πολιτικής ανεξαρτησίας τους, όσο κι αν αποτελεί μια διαρκή προσβολή της διεθνούς νομιμότητας.

Το καθεστώς Άσαντ δεν αποτελεί υπόδειγμα δημοκρατικής και δικαιοκρατικής διακυβέρνησης· το αντίθετο μάλιστα. Ωστόσο, με δεδομένο ότι είναι καλύτερα εξοπλισμένο σε σχέση με τις αντικυβερνητικές δυνάμεις και άρα έχει ακόμη την υπεροχή, και αντιλαμβανόμενο πολύ καλά τις συνέπειες που θα μπορούσε να υποστεί σε περίπτωση που χρησιμοποιήσει χημικά όπλα, ειδικά εναντίον των αμάχων, οποιαδήποτε απόφαση διεξαγωγής χημικού πολέμου θα ήταν πράξη πολιτικής αφροσύνης/αυτοκτονίας. Από την άλλη πλευρά, οι αντικυβερνητικοί ισχυρισμοί πως αγνοούν τους χώρους αποθήκευσης των χημικών όπλων, και ότι δεν γνωρίζουν πώς να τα χρησιμοποιήσουν, είναι μάλλον αφελείς.

Η απόκτηση χημικών όπλων είναι ένα σχετικά εύκολο εγχείρημα (βλ. την τρομοκρατική οργάνωση Aum Shinrikyo που εξαπέλυσε το αέριο σαρίν στο μετρό του Τόκυο το 1995), ενώ σαφώς και δεν χρειάζεται ιδιαίτερη τεχνογνωσία για τη χρήση τους (αρκεί ένα εγχειρίδιο).
Σε κάθε περίπτωση μπορούμε μόνο να εικάσουμε, αλλά σίγουρα δεν διαθέτουμε αποδείξεις, ώστε να προχωρήσουμε στον καταλογισμό του εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας που διαπράχθηκε. Κάτι τέτοιο όμως δεν σημαίνει ότι αυτοί που χρησιμοποίησαν χημικά θα παραμείνουν ατιμώρητοι. Πρόκειται για έγκλημα που δεν παραγράφεται, και συνεπώς η ποινική δίωξη θα ακολουθεί εκείνους που αποτόλμησαν να διαβούν τον Ρουβίκωνα και να χρησιμοποιήσουν χημικά όπλα.

3) Ποια είναι η «δεύτερη ανάγνωση» της αμερικανικής επίθεσης; Πώς εμπλέκονται το Ισραήλ και το Ιράν στη συριακή κρίση;

Δεν νομίζω πως υπάρχει μια «δεύτερη ανάγνωση» σχετικά με την εμμονή των ΗΠΑ να χρησιμοποιηθεί στρατιωτικός εξαναγκασμός στη Συρία. Εκτός από την εξάρθρωση του τελευταίου σύμμαχου της Ρωσίας στη Μεσόγειο, το State Department παραμένει σταθερά προσηλωμένο στη λογική της προώθησης της θεωρίας για την ευθύνη προστασίας. Η τελευταία εξυπηρετεί την πολιτική στοχοποίησης των μη φιλικών καθεστώτων προς τις ΗΠΑ, και παράλληλα ενισχύει το προφίλ μια υπερδύναμης που προστατεύει τα ανθρώπινα δικαιώματα και εργάζεται κατά του ολοκληρωτισμού, ακόμα κι αν αυτό συνεπάγεται την στρατιωτική εμπλοκή. Ομοίως, η προσήλωση στην ευθύνη προστασίας ενδέχεται να λειτουργήσει ως άλλος δούρειος ίππος για την περαιτέρω χαλάρωση του θεμελιώδη κανόνα για τη γενική απαγόρευση της χρήσης βίας. Εφόσον δηλαδή επιτύχουν τη νομιμοποίηση της ευθύνης προστασίας, και εισάγουν έτσι μια de facto εξαίρεση στη γενική απαγόρευση της χρήσης βίας, τότε ανοίγει και ο δρόμος για την επαναφορά της συζήτησης γύρω από την προληπτική άμυνα, και τη διεύρυνση των ορίων που θέτει το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Στο σημείο αυτό, είναι πάντα χρήσιμη η υπόμνηση του Διεθνούς Δικαστηρίου Δικαιοσύνης στην υπόθεση Corfu Channel, την πρώτη που εκδίκασε από τη σύστασή του. Επισημαίνει λοιπόν το Δικαστήριο, ότι η επέμβαση «από τη φύση των πραγμάτων θα προορίζεται για τα πιο ισχυρά Κράτη, και θα μπορούσε εύκολα να οδηγήσει στη στρέβλωση της διαχείρισης της ίδιας της διεθνούς δικαιοσύνης». Αυτό το χωρίο πιστεύω, ότι συνοψίζει με ενάργεια την απόπειρα δεύτερης ανάγνωσης της αμερικανικής επιμονής στην ανάληψη στρατιωτικής δράσης στη Συρία.

Οι εξωτερικές πολιτικές του Ισραήλ και του Ιράν αποτελούν σημαντικές συνιστώσες στην περίπτωση της Συρίας. Το πρώτο έχει εμπλακεί επανειλημμένα σε ένοπλες συρράξεις με τη Συρία, καθώς η τελευταία αποτελεί τμήμα της εξίσωσης για την ασφάλεια του Ισραήλ. Συνεπώς, οι εξελίξεις στη Συρία δεν θα μπορούσαν παρά να προκαλέσουν το άμεσο ενδιαφέρον του Ισραήλ, αφού η αποσταθεροποίηση του καθεστώτος Άσαντ δημιουργεί νέες μεταβλητές και πολλαπλασιαστές κινδύνων. Ενδεικτικά, μπορούμε να απαριθμήσουμε τον κίνδυνο να αποκτήσουν οι αντικυβερνητικές δυνάμεις τμήμα του χημικού οπλοστασίου, την στιγμή που οι ίδιες δεν είναι ομοιογενείς, αλλά ήδη έχουν ξεσπάσει συγκρούσεις μεταξύ τους. Μισθοφόροι, τζιχαντιστές και άλλες ομάδες λειτουργούν ανεξάρτητα προωθώντας την ατζέντα π.χ. της Σαουδικής Αραβίας, και δεν συμμερίζονται τους στόχους της αντιπολίτευσης. Τέτοιες ομάδες πιθανόν χρηματοδοτούνται και από το Ιράν, όπως ακριβώς η Χεζμπολλά που εκτοξεύει πυραύλους κατά ισραηλινών αστικών στόχων από το Λίβανο. Συνολικά, η κατ’ επίφαση «αραβική Άνοιξη» έχει επιφέρει τεκτονικές ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή, και οι προκλήσεις για την ασφάλεια του Ισραήλ έχουν πολλαπλασιαστεί.
Την ίδια στιγμή θα πρέπει να εξετάσουμε και το ενδεχόμενο εξαγωγής της βίας στη Συρία. Για παράδειγμα, η τουρκική κυβέρνηση από την πρώτη στιγμή υποστήριξε την ανάληψη στρατιωτικής δράσης κατά του καθεστώτος του Άσαντ. Μάλλον αναμενόμενα, η τουρκική εξωτερική πολιτική ήταν προσανατολισμένη στην άμεση απομάκρυνση του καθεστώτος Άσαντ, ώστε να αποφευχθεί η έκθεση των νοτίων συνόρων της στις συνέπειες μιας παρατεταμένης σύγκρουσης. Αντίθετα με τις τουρκικές προσδοκίες, αυτή τη στιγμή οι ανομοιογενείς δυνάμεις των ανταρτών που συγκρούονται μεταξύ τους, θα μπορούσαν να αποτελέσουν παράγοντα αποσταθεροποίησης στα νοτιοανατολικά της Τουρκίας. Τα στρατόπεδα υποδοχής των προσφύγων αποτελούν πρώτης τάξης ευκαιρία για τη στρατολόγηση μαχητών στο τουρκικό έδαφος από τη συριακή αντιπολίτευση, τους τζιχαντιστές, κάθε λογής τρομοκρατικές οργανώσεις και τους Κούρδους. Μια τέτοιου είδους κινητικότητα μπορεί να καταστήσει την Τουρκία μέρος του προβλήματος, ενδεχόμενο που  ισχύει και για την Ιορδανία και τον Λίβανο.

υποβολή ερωτήσεων: Σοφία Παπασπυροπούλου

Δεν υπάρχουν σχόλια: