λευτεριά στο χύμα τσίπουρο - ο φασισμός του ΟΟΣΑ δεν θα περάσει!
Το nomikithess.gr είναι ένα σάιτ από τους και για τους φοιτητές της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ. Στο nomikithess μπορεί να δημοσιεύσει ο καθένας ο,τιδήποτε θέλει (ανακοίνωση, άρθρο κλπ) πατώντας απλώς δεξιά στην επιλογή "άποψη" ή στέλνοντας στο μέσω facebook ή μέιλ.

Τρίτη, 30 Οκτωβρίου 2012

Cold Mountain (2004) Και Γενικότερες Σχετικές Σκέψεις. Του Μαρούδα Βασίλη

Πριν λίγο καιρό έτυχε να παρακολουθήσω την ταινία “Cold Mountain” (2004) του Αnthony Minghella , με τους Nicole Kidman, Jude Law και Renee Zellweger . Μπορώ να ομολογήσω πως πρόκειται για μια εξαιρετική από πάσα άποψη παραγωγή, το τέλος της οποίας με βρήκε χαμένο σε πολλές σκέψεις σχετικές με τη φύση του πολέμου και τη λογική ασυμβατότητα της με την ουσιαστική ανθρώπινη φύση.

Το “Cold Mountain” πρόκειται για ένα αμερικανικής παραγωγής δράμα, η ιστορία του οποίου εκτυλίσσεται στην Βόρεια Αμερική κατά την διάρκεια του τετραετούς αμερικανικού εμφυλίου πολέμου (1861-1865). Στο επίκεντρο βρίσκεται η φαινομενικά σισύφεια προσπάθεια ,ενός στρατιώτη από τη Βόρεια Καρολίνα,ονόματι Ιnman (Jude Law), να επιστρέψει και να επανενωθεί με την αγαπημένη του Ada Monroe (Nicole Kidman).Στην συγκεκριμένη ταινία έχουμε να κάνουμε με μια πολεμική/ ερωτική ιστορία, άκρως διαφορετική σε σχέση με την τυπική και επιφανειακή παρουσίαση της οποίας αυτές τυγχάνουν στις περισσότερες «εμπορικές» αμερικανικές ταινίες Ο έρωτας του Inman και της Ada παρουσιάζεται αφ’ενός στιβαρός , ουσιαστικός και τόσο ισχυρός που ούτε οι τερατώδεις φρικαλεότητες ενός εμφυλίου πολέμου μπορούν να κάμψουν, αφετέρου, όμως, δεν μπορούμε να πούμε πως τα δυο άτομα,παρ’όλο τον έρωτα τους,δεν είναι δέσμια των συνθηκών. Οι συνθήκες αυτές του πολέμου είναι που μπορούν να στερήσουν τον ένα απ’τον άλλο, κάτι που η νατουραλιστική προσέγγιση των γεγονότων από τον σκηνοθέτη αποδεικνύει άμεσα.
Η όλη ιστορία αρχίζει αναδρομικά, με τον Ιnman βρισκόμενο μισολυπόθυμο στο πεδίο της μάχης μετά από μια αιφνιδιαστική επίθεση των Γιάνκηδων να αναπολεί την πρώτη συνάντηση του με την Αda. Δομικά μέχρι ένα σημείο η ιστορία παρουσιάζεται με αναδρομές οι οποίες αλληλοδιαδέχονται σταδιακά γεγονότα που συμβαίνουν στο αφηγηματικό παρόν (τελευταίοι μήνες του πολέμου,προσπάθεια Ιnman επιστροφής στην Ada).


Oι δυο τους, λοιπόν, γνωρίζονται όταν η Αda αφήνει με τον κληρικό πατέρα της το «καθώς πρέπει» Charlestone, τον τόπο στον οποίο είχε γεννηθεί και μεγαλώσει ,για το Cold Mountain ένα συνηθισμένο αγροτικό χωριό στη Βόρεια Καρολίνα της Αμερικής του νότου (νότιο τμήμα των σημερινών Ηνωμένων Πολιτειών). Παρ’όλη την ευγενική της καταγωγή και τις πολυτελείς συνθήκες ζωής στις οποίες έχει συνηθίσει στο Charlestone ,η Ada δεν έχει επηρεαστεί αρνητικά ,ώστε να θεωρεί κατώτερης ποιότητας το Cold Mountain και τους κατοίκους του ,οι οποίοι είναι εμφανώς λιτότεροι και γενικότερα διαφορετικοί συγκριτικά μ’αυτήν. Αντιθέτως , ενώ αντιλαμβάνεται το πολιτισμικό κενό που υπάρχει ανάμεσά τους, είναι ιδιαίτερα φιλική, γεγονός που φαίνεται από την προθυμία της να μιλήσει στον Ιnman έναν νεαρό κτίστη σε μια υπό κατασκευή τοπική εκκλησία. Η έλξη που υπάρχει μεταξύ τους είναι άμεσα εμφανής.

Γρήγορα και σχετικά ανεξήγητα,αν λάβει κανείς υπόψιν το ότι συναντιούνται ελάχιστες φορές, αναπτύσσουν έναν ισχυρό έρωτα ο ένας για τον άλλον, όλα αυτά ,δυστυχώς,λίγο πριν στρατευθεί η Βόρεια Καρολίνα στο πλευρό των νοτίων στον εμφύλιο πόλεμο, που μόλις είχε αρχίσει.
Αρχικά επικρατεί ένας σχετικός ενθουσιασμός για την συμμετοχή στον πόλεμο ,αν και οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν τον βαθύτερο λόγο για τον οποίο συμμετέχουν παρά αρκούνται στα αόριστα και συνήθη, πόλεμος για τιμή ,ελευθερία κτλ.Παρ’όλα αυτά, και στην αρχή της ταινίας αλλά και μετέπειτα γίνεται ένας σχετικός υπαινιγμός για την αιτία του πολέμου όταν ακούγεται η χαρακτηριστική φράση από ορισμένους στρατιώτες σε δυο σημεία της ταινίας: “Fightin’ for a rich man’s slave,that’s what”,η οποία δείχνει έναν από τους κύριους λόγους του πολέμου αλλά και υπαινίσσεται άμεσα τον άσκοπο αγώνα και τη θυσία τόσων εκατοντάδων χιλιάδων ατόμων για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων των κατεχόντων εξουσία και πλούτο.

Η κύρια αιτία του πολέμου ,όπως φαίνεται από τα παραπάνω, ήταν η αντίθεση των βόρειων πολιτειών με αυτές του νότου σχετικά με το θέμα της δουλείας( οι μεν τάσσονταν υπέρ της κατάργησης της ,ενώ οι δε υπέρ της διατήρησης της).Πρέπει ,όμως να σημειωθεί, πως ναι μεν οι νότιοι πολεμούσαν υπέρ της διατήρησης του θεσμού της δουλείας, εν τούτοις ο μέσος άνθρωπος του νότου (αγροτική κατά βάση κοινωνία) ούτε κατά διάνοια είχε την οικονομική δυνατότητα απόκτησης και συντήρησης ενός δούλου,δυνατότητα που είχαν,όμως, τα ανώτερα κοινωνικά «στρώματα» . Κατά πολλούς, μάλιστα, ιστορικούς η επίφαση της διατήρησης/κατάργησης της δουλείας ως αιτίας πολέμου , αποτέλεσε απλά ένα ηθικό αντίβαρο, το οποίο χρησιμοποίησε ο Λίνκολν (πρόεδρος των Η.Π.Α. κατά τη διάρκεια του εμφυλίου για να δικαιολογήσει στα μάτια της κοινής γνώμης το ειδεχθές και μακρόχρονο αυτό αιματοκύλισμα πίσω από το οποίο βρίσκονταν μάλλον κοινωνικο/οικονομικές και πολιτικές αντιθέσεις μεταξύ των δυο «στρατοπέδων». Ας μην ξεχνούμε,άλλωστε, πως με τη νίκη των βορείων έναντι των νοτίων η αμερικανική ένωση ισχυροποιείται και η ομοσπονδιοποίηση των επιμέρους πολιτειών σε ένα σχετικά ενιαίο κράτος επιτυγχάνεται και σταθεροποιείται, γεγονός που συντελεί στην δράση των πολιτειών σε θέματα τόσο εσωτερικά αλλά κυρίως εξωτερικά ως κράτος ενιαίο, με εξουσία δηλαδή συγκεκριμένη ,διαρκή και ανώτερη από αυτή των επιμέρους πολιτειών ξεχωριστά. Εξαιτίας του εμφυλίου ο Inman εγκαταλείπει το Cold Mountain για να πολεμήσει υπέρ των νοτίων στο Petersburg της Virginia, αφήνοντας συνεπώς και την αγαπημένη του Ada,η οποία υπόσχεται πως θα τον περιμένει, ό,τι και αν συμβεί.

Στον πόλεμο βιώνει καταστάσεις τερατώδεις, μάχες που καταλήγουν σε χιλιάδες νεκρών και από τις δυο πλευρές,συνθήκες παράλογες και απάνθρωπες, γνωρίζοντας πως στην επόμενη σύρραξη αυτός μπορεί να είναι ένα από τα θύματα.Το μόνο πράγμα που του δίνει δύναμη και σθένος να συνεχίσει είναι η σκέψη της Ada.Mε την πάροδο του καιρού και την επίταση αυτής της κτηνωδίας αρχίζει να συνειδητοποιεί πως πολέμα τελείως άσκοπα και ανούσια, υπηρετώντας ανώτερα συμφέροντα.Τότε είναι που αποφασίζει να εγκαταλείψει την ματαιόπονη αυτή προσπάθεια και να διεκδικήσει αυτό που πραγματικά αξίζει για ‘κείνον. την επιστροφή πίσω σε ό,τι πολυτιμότερο έχει . την επιστροφή πίσω στην Ada.

Κατά τη διάρκεια της προσπάθειας επιστροφής του ,και με την Ada να το περιμένει επιδεικνύοντας στωική υπομονή και τεράστιο ψυχικό σθένος, αντιλαμβάνεται μέσω μια σειράς γεγονότων, πόσο πολύ ο πόλεμος διάβρωσε, διέφθειρε και ισοπέδωσε τελικά τα πάντα, με κύριο θύμα το ανθρώπινο ον.

Μέσω της επίπονης αυτής προσπάθειας επιστροφής στην Ada και των απίθανων,απάνθρωπων καταστάσεων, που βιώνει και ο θεατής παράλληλα με τον πρωταγωνιστή, σκέψεις διάφορες «εισέβαλαν» στο μυαλό μου αναφορικά με τον πόλεμο και το γενικότερο παράλογο-κατ’εμέ- υπόβαθρο στο οποίο και στηρίζεται.

Εκατοντάδες χιλιάδες νεκρών,υπάρξεις χαμένες τελείως άσκοπα και αναίτια. Ο μηδενισμός της αξίας της ανθρώπινης ύπαρξης ,η απόλυτη θεώρηση της ως κάτι τελείως ανούσιο και φθηνό. Οι πολεμικές σκηνές φρίκης και αποτροπιασμού που μαρτυρεί ο Ιnman (και χάρη στην εξαιρετικά παραστατική σκηνοθεσία του Minghella και ο ίδιος ο θεατής) ,αποτυπώνουν μια κάποια εικόνα για το απολύτως παράλογο του πολέμου, εκεί όπου η αξία χιλιάδων ανθρωπίνων ζωών είναι ποιοτικά κατώτερη από την αξία μιας και μόνο νίκης(που ίσως να μην μεταβάλλει ούτε στο ελάχιστο το ιστορικό γίγνεσθαι) και από την αξία της ικανοποίησης κάποιου συμφέροντος σχετιζόμενου με λίγες και μόνο ζωές(κατέχοντες εξουσία).

Στον πόλεμο όντως η αξία της ανθρώπινης ζωής κυριολεκτικά ισοπεδώνεται, αφού τόσο εύκολα και χωρίς ιδιαίτερους ενδοιασμούς στερείται από εκατοντάδες χιλιάδες. Πολλοί ,ίσως να πουν, πως ναι μεν γίνονται θυσίες στον πόλεμο, αλλά αυτός καθ’εαυτός αποσκοπεί σε κάτι καλύτερο και ανώτερο ,γι’αυτό άλλωστε και λαμβάνει χώρα.Αυτό,όμως, το κάτι στο οποίο αποσκοπεί η πρακτική του πολέμου θα πρέπει να είναι απείρως σημαντικότερο από την ίδια τη ζωή αφού χάρις αυτού του συγκεκριμένου σκοπού επικρατεί πλήρης απαξίωση για τόσες ανθρώπινες ζωές.

Στη συγκεκριμένη στιγμή προκύπτει όμως μια εύλογη απορία.Ενώ,ουσιαστικά μηδενίζεται η αξία της ζωής,αφού τα πρόσωπα που είναι υπεύθυνα για τον πόλεμο αδιαφορούν,για τόσους χιλιάδες, αποσκοπώντας σε κάτι ανώτερο, ο σκοπός τους λένε σχετίζεται άμεσα με τη ζωή και δη με τη βελτίωση της.Πώς είναι,λοιπόν, δυνατόν μια πράξη που να ισοπεδώνει εν γένει την αξία της ανθρώπινης ζωής, να το κάνει αυτό ακριβώς για χάρη της ίδιας της ζωής;Καταλήγει,επομένως, κανείς σε μια λογική ανακολουθία.

Κάποιος ,όμως,ίσως να αντέτεινε, πως δεν χάνει η ζωή ως ιδιότητα την ουσία και τη σημασία της απλά επειδή στερείται από πολλούς κατά τη διάρκεια ενός πολέμου.Και μια φυσική καταστροφή θα μπορούσε κάλλιστα,όπως έχει αποδειχθεί άλλωστε πολλές κατά το παρελθόν φορές,να θανατώσει πολλές εκατοντάδες χιλιάδες.Αυτό δεν σημαίνει πως στα ανθρώπινα μάτια η έννοια ζωή μηδενίζεται.Εν τούτοις,πρέπει να αναλογιστούμε, πως τα φυσικά φαινόμενα είναι αποτελέσματα διαδικασιών που δεν κινητοποιούνται από κάποιο συγκεκριμένο ον κατόπιν σκέψεως αλλά είναι απλά αποτελέσματα μιας συνεχούς μη μεταβαλλόμενης μηχανιστικής αιτιοκρατίας.Δεν προηγείται αυτών μια ορισμένη βούληση ,που έχει τη δυνατότητα του σκέπτεσθαι,αντιλαμβάνεσθαι και συνυπολογίζειν, όπως στην περίπτωση του πολέμου.Στην τελευταία περίπτωση έχουμε να κάνουμε με έλλογα όντα που εκ των προτέρων γνωρίζουν τα ειδεχθή αποτελέσματα που θα προκύψουν,αλλά παρ’όλα αυτά δεν παρουσιάζουν ενδοιασμούς στην τέλεση τους.Η διαφορά των δυο περιπτώσεων έγκειται όχι τόσο στο αποτέλεσμα ,όσο σε ό,τι προηγείται αυτού.

Όλα αυτά παραβλέπονται και , εκλαμβάνονται ως τελείως ανούσια,ως αερολογίες, όταν πρόκειται για την εξυπηρέτηση κάποιου συμφέροντος. Η ανθρώπινη ιδιότητα παραγκωνίζεται και αποβάλλεται και μαζί της η όποια αξιοπρέπεια.

Οι παραπάνω σκέψεις μου περί του λογικώς ανυπόστατου του πολέμου μπορούν να συσχετισθούν και να συνοψιστούν και με την εξής φράση που απευθύνει προς την Αda η νεαρή βοηθός της Ruby (Renne Zellweger)εκφράζοντας την άποψη της περί του εμφυλίου: “Every piece of this is man’s bullshit.They call this war a cloud over the land. But they made the weather and then they stand in the rain and say-Shit ! It’s raining-“

Το τέλος της ταινίας-το οποίο και δεν πρόκειται να αποκαλύψω για ευνόητους λόγους- είναι καθ’όλα ρεαλιστικό και δεν σχετίζεται με το κλασικό μοτίβο του τέλους μιας ιστορίας,όπου και όλα, παρ’ό,τι έχει προηγηθεί,είναι απολύτως εξιδανικευμένα.
Το Cold Μοuntain πρόκειται γενικώς για μια φανταστικής αισθητικής αντι-πολεμική ταινία, που δείχνει με άμεσο τρόπο το τερατώδες του πολέμου(εν προκειμένω ενός εμφυλίου) ,τη διάβρωση που μπορεί να προκαλέσει στο ανθρώπινο είναι, τα φρικιαστικά αποτελέσματα που επιφέρει ανεξαιρέτως,επηρεάζοντας όποιον σταθεί εμπρός του.Παρ’όλα αυτά η ταινία αποτελεί και έναν ύμνο στην ανθρώπινη θέληση ,το ψυχικό εκείνο σθένος που-αν και δυστυχώς λίγοι διαθέτουν- μπορεί να ανταποκριθεί ακόμη και σε τέτοιες φρικιαστικές συνθήκες διατηρώντας ,όσο μπορεί, αλώβητη την ανθρώπινη ιδιότητα,αλλά κυρίως αποτελεί ένα ύμνο στον ουσιαστικό έρωτα που επιβιώνει ,διατηρείται και ορθώνεται ακόμη απέναντι και στον ίδιο τον θάνατο.Και όλα αυτά συνοδευόμενα από εξαιρετικές ερμηνείες ,σκηνοθεσία και μουσική από πλευράς των συντελεστών.

Δεν υπάρχουν σχόλια: